14 MART TIP BAYRAMINDA TÜRKTIP TARİHİNİN KADIN HEKİMLERİNİ ANMAK

 

Sultan II. Mahmut Osmanlıİmparatorluğu’nda önemli modernleşmelerde rol oynayan padişah olarak bilinir.Bunlardan önemli bir tanesi de modern eğitim veren okullar açması olmuştur. 14Mart 1827’de Hekimbaşı Mustafa Behçet Efendi’nin önerisi ile Tıbhane-i Amire veCerrahane-i Amire isimli okulları Şehzadebaşı’ndaki Tulumbacıbaşı konağındaaçması olmuştur. İlk açılan okul batıdaki gibi 4 yıllıktı. Son sınıfta hocalaryetenekli öğrencileri olan ve başarılı olanları askeri hastane veya taburlaramuavin tabip olarak tayin ederlerdi. Birkaç sene çalıştıktan sonra serbesthekim olurlardı. 1827’den 1836’ya kadar eğitim açıldığı yerde yürütüldü ve1836’da Sarayburnu’ndaki Askeri Kışla’ya taşındı. Aynı binada eğitim görenCerrahane ile birleşip yatılı hale getirildi. 1839’da Galatasaray’a taşındı veadı Mekteb-i Tıbbiye-i Adliye-i Şahane oldu ve açılışı 17 Şubat 1839 bizzzatSultan II. Mahmut yaptı. Eğitim dili Fransızca idi. 1867’de Türkçe eğitim yapanMekteb-i Tıbbiye-i Mülkiye (Sivil Tıp Mektebi) açıldı. 1870’de askeri okuldadersler Türkçe’ye döndü. 1878’de Sirkeci Garı yanı Demirkapı Askeri Kışlasınataşındı. 1894’te II. Abdulhamid emri,yle Haydarpaşa Tıbbiye binası inşaatıbaşladı ve 1903’de oraya taşındı. Önce askeri Tıbbiye sonra sivil Tıbbiyetaşınıp birleşti ve 1909’da Darülfünun Tıp Fakültesi oldu. 1933 yılında TürkiyeCumhuriyeti’nin Üniversite referansıyla Tıp Fakültesi şekline dönüştürüldü.

Tıp bayramıilk kez I. Dünya savaşından sonra, İstanbul’ da yabancı işgal kuvvetlerinetepki göstermek amacıyla tıbbiyelilertarafından 14 Mart 1827’ de kurulan ilk modern tıp eğitimi mektebi Tıphane-i Amire ve Cerrahhane-iAmire’ nin kuruluş yıldönümü bahane edilerek kutlanmıştır. 14 Mart 1919 günütıbbiyelilerin İngiliz kuvvetlerinin işgali altında bulunan Tıbbiye-i Şahanebinasına Türk bayrağı asmaları milli mücadelenin önemli sembollerindendir veher yıl tıp bayramı olarak kutlanmaktadır. 14 Mart 1919 tıbbiyelilerinemperyalist güçlere gösterdikleri tepkinin günüdür. O gün asılan bayrakİstanbul halkına umut olmuştur. 14 Mart özünde milli bir bayramdır.

1827 yılında açılan tıp okulu ileöncelikle askeriyenin hekim ihtiyacını karşılamak hedeflenmiş, Tıphane-i Amireve Cerrahhane-i Amire adıyla bilinen bu okula yeni reformlar getirilerek 1939yılında Mekteb-i Tıbbiye-i Şahane ismi verilmiştir. Tıp eğitiminde bugelişmeler yaşanırken Tanzimat (1839), I. Meşrutiyet (1876), II. Meşrutiyet (1908) veCumhuriyet (1923) döneminde bazı sosyal haklara kavuşan kadınlar için halen tıpeğitimi söz konusu değildi. Kadınlar usta çırak ilişkisi ile öğrendikleriebelik mesleğinde var olabiliyorlardı. Balkan, I. Dünya Savaşı ve KurtuluşSavaşının yıkıcı etkileri hekime olan ihtiyacı arttırırken sağlık alanındakadın erkek ayrımını ortadan kaldırmış ve kadınlar cephede yaralı askerbakımına destek vererek erkeklerle birlikte mücadele göstermiştir. Budesteklerden ve hekime olan ihtiyaçtan cesaret alan kadınlar tıp eğitimi almakiçin Avrupa’ nın yolunu tutmuşlardır. Tıp eğitimine ilgi duyan Safiye Ali 1916yılında Almanya’ da tıp eğitim gören ilk Türk kadın hekimdir.

Safiye Ali, 2 Şubat 1894 yılındaİstanbul’ da doğmuştur. 2016 yılında Arnavutköy Amerikan Kız Koleji’ nibitirdikten sonra aynı yıl Almanya’ ya gönderilmiş burada hem lisans hem deyüksek ihtisas eğitimini tamamlamıştır. Würzburg Üniversitesi’ nde tıp eğitimininden sonra WürzburgJulius-Maximilians Üniversitesi Tıp Fakültesi’ nde kadın hastalıkları veçocuk hastalıkları üzerine uzmanlığını almıştır. 1922 yılında Tükiye’ yedönen Safiye Ali ilk kadın hekim olarak özel muayenehanesinde çalışmayabaşlamıştır. Sosyal sağlık sorunlarıyla da ilgilenen Safiye Ali, Hilal-i AhmerHanımlar Merkezi’ nde çalışarak annelere çocuk bakımı ve anne bebek sağlığıhakkında bilgiler vermiştir. Safiye Ali’ nin asıl hizmetleri Süt DamlasıMerkezi’ nde olmuştur. Savaş yıllarında cephedeki askerlerin kimsesiz kalançocuklarına ve eşlerine yardımda bulunmak amacıyla kurulan Süt Damlası Merkezi’nde doktorluk yapmış, kadınların bebeklerini emzirmesini sağlayarak annesütünün önemini vurgulamıştır. Aşı takibinden mama teminine kadar izlem yaparakhalk sağlığı hizmeti yürütmüştür. Yurt içindeki çalışmalarının yanı sıra Londra,İtalya ve Amerika’ da düzenlenen uluslararası kongrelerde geleceğin kadındoktorlarını temsil etmiştir.

1922 yılındaİstanbul Darülfünunu Tıp Fakültesi’ ne kız öğrencilerin kaydı kabul edilmiş, oyıl kaydolan on öğrenciden altısı 1928 yılında mezun olmuş, üç tanesi tahsilinedevam etmezken bir kişi de mezun olamadan vefat etmiştir. 1928 yılında mezunolan ilk kadın hekimler, İffet Naim (Onur) (1906 – 1995), Fatma Müfide Kazım(Küley) (1899 – 1985), Hamdiye Abdürrahim (Rauf) Maral (1895 – 1975), SabihaSüleyman (Sayın) (1903 – 1984), Suat Rasim (Giz) (1903 – 1980), Fitnat Celal(Taygun) (1898 – 1985). İffet Naim Onur Türk Ortopedi ve Travmatoloji ŞirurjisiDerneği kurucu üyesidir. Fatma Müfide Kazım Küley tıp iç hastalıkları alanındaprofesörlük unvanı almış ve Türk Tıp Cemiyeti genel sekreterliği göreviniyürütmüştür. Hamdiye Abdürrahim Rauf Maral özel muayenehanesinde sürdürdüğühekimlik mesleği ile birlikte 50 yıl öğretmenlik yapmıştır. Sabiha SüleymanSayın pediatri alanında uzmanlaşmış ve 1929 yılında kadın hekimler için ilkmaaşlı kadroyu almaya hak kazanmıştır. Suat Rasim Giz, genel cerrahi branşınıtercih ederek Operatör Muavinliği unvanı ile Türkiye’ nin ilk kadın cerrahıolmuştur. Fitnat Celal Taygun da genel cerrahi uzmanlığında ihtisasınıtamamlayarak Birinci Sınıf Emraz-ı Hariciye Mütehassısı unvanını almıştır.

Geçmiştengünümeze bakıldığında hekimler sadece hastaları iyileştirmek değil toplumu daiyileştirmek ve geliştirmek gayesi taşımışlardır. Kadın hekimlerimiz eğitimalma istekleri ve mesleklerine gösterdikleri özveri ile kendilerini takip edengelecek nesillerin de yolunu açmış, gençlere ilham olmuşlardır.  Hem kadının sosyal ve toplumsal konumunugüçlendiren hem de tıp alanına getirdikleri yeniliklerle Türkiye Cumhuriyeti’nin gelişimine katkıda bulunan kadın hekimlerimizi saygıyla anıyorum.

 

KAYNAKLAR

Atıcı E, Erer S. Türk Kadınlarının Tıp EğitimineBaşlama Süreci ve İstanbul Darülfünunu Tıp Fakültesi’nden Mezun Olan İlk KadınHekimler. Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi. 2009; 35(2): 107-111.

Başer A. Atatürk’ten Günümüze Tıp Eğitimi. Tıp Eğitimi Dünyası. 2017; 48:70-83.

Konya D. Türkiye’ninİlk Türk Kadın Doktoru: Safiye Ali ve Çalışmaları. Sosyal ve BeşeriBilimler Araştırmaları Dergisi. 2018; 19 (42): 35-54.


15 Mart 2021